KOMMAGENE’NİN YAZLIK BAŞKENTİ: ARSEMİA

KOMMAGENE’NİN YAZLIK BAŞKENTİ:
ARSEMİA

    Cendere Köprüsü’nden ayrılma zamanı gelmişti artık. Yeni istikamet Arsemia bölgesiydi. Arsemia, Cendere’nin doğusunda ve 5 km uzaklıktaydı. Gittikçe Nemrut’a yaklaşıyorlardı.

    Gezi çok keyifli ve aynı zamanda heyecanlı geçiyordu. Cendere ve Karakuş Tepesi geride kalmış, on dakikada Arsemia’ya varmışlardı.

   Arsemia’nın hemen girişinde ve tüm ihtişamıyla asırlara meydan okuyan Eski Kahta Kalesi onları karşıladı. Kaleye doğru giden yolda Selçuklu döneminde yapılan köprüden inip köprünün üst tarafında ve kalenin hemen dibindeki kanyonu izlediler. Akan çayda ellerini yüzünü yıkayıp buz gibi sudan kana kana içtiler. Daha sonra kaleye çıktılar. Kaleyi gezerken onunla ilgili bilgileri en iyi bilen İsmet verecekti. İsmet’in köyü kaleye çok yakındı ve daha önce buralara defalarca gelmişti. Yalnız kulaktan dolma bazı şeyler biliyordu sadece. Anlatacağı bilgileri yeni yeni araştırdığında öğrenmişti.
    -Arkadaşlar! dedi:
   -Nemrut Dağı Tur güzergâhında ve Milli Parkı sınırlarında olan Eski Kâhta Kalesi, üç önemli medeniyetin izlerini taşımaktadır! Kommageneliler döneminde yazlık başkent olan ve birazdan gezeceğimiz Arsamia ile birlikte önemli bir idare merkezi olmuştur burası. Romalılar döneminde geliştirilerek konumu devam ettirilmiştir. Daha sonra Memlüklerin bölgeye hâkim olmasıyla kale restore edilmiş ve bugünkü son şekli verilmiştir. 
   -Kalenin içinde suyolları, sarnıçlar, dükkânlar, ibadet mekânları, geniş odalar ve zindan bulunmaktadır.

   Bunları gören çocuklar şaşkınlıklarını gizleyemiyorlardı. En çok da Ali’nin dikkatini çekmişti. O yine her gördüğüne titizlikle bakıyor ve bunların perde arkasındaki sırların neler olabileceğini düşünüyordu. Yanında getirdiği not defterine çeşitli notlar eklemeyi ihmal etmiyordu.

   Kale gezisinden sonra hemen yanı başındaki Arsemia Antik Kent’e giriş yaptılar. Kent’e çıkan dar patika yoldan yürüdüler. Bu yolun üzerinde bir heykel ve su sarnıcı bulunuyordu. Yukarı doğru ilerledikçe onların karşısına bir mezar çıktı.
Biraz nefeslendikten sonra Sevgi Öğretmen:
   -Bu mezar çok önemli birine aittir çocuklar! Arsemia Antik Kenti’nde Kommagene Krallığı’nı zirveye taşıyan Kral I. Antiochus’un babası I. Mithridates’in mezarıdır.
Ayla:
   -Öğretmenim bakın! Mezarın üzerinde çeşitli yazılar var.
Öğretmen:
   -Evet Aylacım! O gördüğünüz yazılar efsane kral I. Antiochus tarafından koydurulan ve Arsemia tarihine ışık tutan Anadolu’nun en büyük Grekçe kitabesidir.
Abuzer hemen öne atıldı ve:
   -Peki ne yazor bu kitap dediğiniz Grekçe’de?(Gülüşmeler…)
   -Anlatıyorum Abuzer! Hem kitap değil kitabe!
   -Bu kitabede, Arsemia Kenti’nin I. Antiochus’un atası Arsames tarafından kurulduğu yazıyor. Ayrıca krallığın yazlık başkenti olduğu, I. Mithridates’in mezarı olduğu, anıt mezar ve o dönemin uygarlığı ile ilgili tarihi bilgiler yer almaktadır.

   Öğretmenin bu bilgilendirmesinden sonra hep birlikte az ilerideki Arsemia Antik Kenti’ne ait en önemli kalıntılardan biri olan tokalaşmanın tasvir edildiği kabartmanın olduğu yere doğru yürüdüler.
Sevgi Öğretmen herkesin kabartma önüne geldiğini görünce ‘Sevgili çocuklar!’ dedi:
   -Bu gördüğünüz kabartma 10 ton ağırlığındadır. Tabii önemi ağırlığından gelmiyor elbette. Bu kabartmanın üzerinde iki kişinin tokalaşması var. Birisi I. Antiochus diğeri de Herkül’dür.
   -1953 yılında Alman Arkeolog F. Karl Dörner, Arsemia’ya çıktığı keşif yolculuğunda, zamanla kapanan anıtın bir parçasını görmüş ve ekibiyle birlikte parçanın kalan kısmını toprak altından çıkarmak için çalışmalara başlamış. Uzun süren uğraşlar sonucunda anıtın tamamını ortaya çıkarmıştır.

    İsmet’in köyü hemen hemen Arsemia ile bitişik olan Damlacık köyüydü. Hatta kendilerinin oraya çok yakın tarlaları, bağ ve bahçeleri vardı. İsmet, şimdiye kadar defalarca bu heykellerin yanından geçmiş ve görmüştü ama hiç bu kadar tarihi anlamları olduğunu ve büyük bir medeniyete tanıklık ettiğini düşünmemişti. Çocukken her gördüğünde kafasına hep o çıplak heykel takılmıştı. İşte şimdi bunu öğrenmenin tam zamanıydı ona göre.
Sevgi Öğretmen’den söz istedi:
   -Hocam benim bir sorum olacak?
   -Elbette İsmetciğim!
   -Çocukluğum buralarda geçti. Buralara defalarca geldim. Bir bağımız hemen şurada. Siz gerçekten buraları çok iyi anlattınız. Meğer biz asırlar önce buralarda yaşanılan o kadar tarihi olaylardan bihabermişiz. Normal bir taş gözüyle bakmışız bu heykellere. Bir medeniyete başkentlik yapmış olan yerde yaşıyormuşuz da haberimiz yokmuş. İyi ki bu geziyi yapmışız. Bunun için size öncelikle çok teşekkür ediyorum. Çocukluktan beri bu heykeli her gördüğümde aklıma neden bu adamın çıplak olduğu takılırdı. Cevabını da bir türlü bulamazdım. Büyüklerime sorardım. Onlar da;
   -‘Ona bakmayın, günahtır, bu gâvur işi oğlum!’ der ve geçiştirirlerdi. Şimdi bunun cevabı sizde varsa anlatabilir misiniz?
   -Çok güzel bir soru. Okuduğum ve bildiğim kadarıyla I. Antiochus kendini herkesten üstün göstermek için böyle bir heykel yaptırmıştır. Bu durumu yukarıdaki heykellerde de göreceksiniz. Dikkatlice bakacak olursak kabartmanın üzerinde I. Antiochus sivri uçlu tacıyla, Herkül ise sakalı ve elindeki sopasıyla resmedilmiş. Antiochus’un, yarı tanrı Herkül ile aynı boyda yapıldığı ve hatta kafasındaki taç ile kendisini ondan üstün kıldığı ve kendisini onun katında ve hatta ondan da üstün gören biri olarak göze çarpan detaylar arasında.
   -Şimdi gelelim Herkül’ün neden çıplak olduğuna. Antiochus onu bir fakir ve kendinden daha küçük göstermek düşüncesiyle çırılçıplak, kendisini ise gücün ve zenginliğin simgesi olan pelerinlerini kat kat giyilmiş şekilde tasvir ettirmiş. Antiochus’un tokalaşırken elinin Herkül’ün elinin üzerinde duruyor olması da bu durumun açık bir göstergesi niteliğindedir.
   -Aslında şunu da söyleyebiliriz sevgili çocuklar: ‘Kral Antiochus’ta müthiş bir özgüven var ve kendini tanrılarla eşit, hatta üstün görüyor. Kabartmadaki gördüklerimiz de bize bunu açık açık söylüyor zaten.

  -Başka sorusu olan yoksa haydi herkes arabaya şimdi! Bu kadar yeter! Daha yolumuz uzun. Bizi Nemrut bekliyor, güneşin batışı bekliyor.
 
  Bütün öğrenciler hep bir ağızdan öğretmenlerine teşekkür ettiler.

   Arabaya doğru aşağıya inerlerken ağzı açık bir tünel gördüler. Herkesin dikkati o tarafa yönelince Sevgi Öğretmen:
   -Bu tünel yaklaşık 150 metre derine inen bir tüneldir çocuklar! Zamanında şehre akan su veriliyormuş buradan. Zaman zaman dini ayinler için de kullanılıyormuş. İlerisini kapatmışlar şimdi.

   Arkadaşları arabaya doğru ilerlerken Ali’nin adımları geri geri gidiyordu sanki! O adımlarını biraz yavaşlatmış ve en arkada kalmıştı. Gözü o tüneldeydi. Tekrar tekrar tünele bakıyordu. Dönüp tünele girmeyi ve içinde neler olduğunu çok merak ediyordu. Fakat arkadaşlarının uzaklaştığını görünce bu düşüncesinden vazgeçti. 

    Hasan Kaptan, Nemrut Dağı’na arabayı sürerken Ali’nin gözü hâlen tüneldeydi.

Selam ve muhabbetle...
Mehmet BİLGİN 
22.09.2025