DENGBÊJ

Kürt dengbêj geleneğinin önemli temsilcilerinden Adıyaman Besni'li Ali Döre, geçtiğimiz cumartesi günü(13 Aralık 2025) geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etti. Allah rahmet eylesin. Mekânı cennet olsun.
Adıyaman'ın başı sağ olsun.

Rahmetli, Adıyaman’da çok tanınan ve sevilip-sayılan biriydi. Sebebine gelince yaşamı boyunca halkın içindeydi ve halka dengbêjlik yapıyordu. Bu vesileyle dengbêj ve dengbêjlik konusu kamuoyunun gündemine tekrar gelmiş bulunmaktadır.

Dengbêj, Kürtçe’de 'ses' anlamına gelen deng ve 'söyle, ses ver' anlamına gelen bêj sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu kelime, sözün ahenkle icra edilmesini sağlayan kişi anlamında kullanılmaktadır. Bunun Türk edebiyatındaki karşılığı ‘Ozan’ ya da ‘Âşık’ diyebiliriz.

Dengbejlik ise Kürt edebiyatında kılam ve stran(söz ve türkü) söyleme sanatıdır. Kılam, dengbêj geleneğinin en önemli terimi olup Kürt sözlü şiirinin ana temelidir.

Dengbêjlik sözlü bir kavram olup Kürtçe’de çok önemli bir yere sahiptir. Kürtçe’nin geçmişidir, hafızasıdır, tercümesidir. Kısacası herşeyidir. Zira bunun sebebine gelince bugün Kürtçe’nin yazılı eser olarak elimizde yeterince kaynak mevcut değildir. Yazılı dili çeşitli sebeplerden dolayı sözlü dil kadar gelişim göstermemiştir. Kürtçe günümüze kadar geldiyse Dengbêjlerin çok büyük katkısı olmuştur.

Dengbêj, bu kadim coğrafyada toplumsal hafızanın taşıyıcıları olarak kabul edilirler. Kürt kültürünün nesilden nesile aktarılmasında büyük rol oynamışlardır. Onlar toplumun sesi olmuş ve toplumda saygın bir yer edinmişlerdir. Çünkü onlar sıradan biri değildir. Tarih bilir, kültür bilir, dinden anlar, felsefe yaparlar. Diyar diyar, köy köy gezip hikâye ve efsaneleri anlatır, kılam ve ilahileri seslendirirler. Kısacası örnek bir kişiliğe sahip olup büyük emek sarfederler.

Dengbêj, müziğini genellikle enstrümansız olarak icra eder. Melodisi kendi sesidir. Özellikle de gırtlak sesini daha çok kullanır.

Günümüzde ise yüzlerce Dengbêj yaşamaktadır. Adıyaman'da da bir çırpıda sayabileceğimiz ve yaşayan onlarca dengbêjimiz var.
Onlar tarihe not düşüp adeta tarihi vesikalık görevi yapıyorlar. Gelecek nesillere büyük bir edebi ve kültür mirası bırakıyorlar.

Tarihi vazife icra eden ve şu an yaşayan dengbêjlerin sanatlarını daha verimli yapabilmeleri ve kendilerini geliştirebilmeleri için her türlü maddi-manevi imkân ve destek sağlanmalıdır.

Selam ve muhabbetle…
Mehmet BİLGİN
18.12.2025

ETİKETLER:

Mehmet BİLGİN

DİĞER YAZILARI MÜKEMMEL DEĞİL, MERHAMETLİ ÇOCUKLAR YETİŞTİRİN! SEYYİD NESİMİ HÜRMÜZ BOĞAZI PİRİ REİS’İN KELLESİNİ ALDIRMIŞ BİR RAMAZAN HATIRASI EY ŞEHR-İ RAMAZAN “HAC BANA FARZ OLMADI Kİ!” ÖLMEK DE BIR NİMETMİŞ... NİHİLİST PENGUEN “İLİM ÖĞRENENE GÖREDİR!” BATAKLIKTAN BEYAZ ZAMBAKLAR ÜLKESİ'NE KAR BİR BAHÇIVAN HİKÂYESİ MALATYA ADIYAMAN'A BAĞLANMAK İSTİYOR! CHRİSTY BROWN'UN SOL AYAĞI ADIYAMAN'DA NEDEN KİTAP FUARI YAPILMIYOR? SEN...GİBİ TAZİYE YEMEKLERİ… SİNCİK-MALATYA YOLUNDA TÜNEL VE VİYADÜK OLACAK MI? ÇOK ILGINÇ BIR VASIYET KOMMAGENE KRALLIĞI’NIN ZİRVESİ: NEMRUT DAĞI ZENGİNLİĞİ FARKEDİLMEYEN DİL: KÜRTÇE KOMMAGENE’NİN YAZLIK BAŞKENTİ: ARSEMİA NEPOTİZM ETSİZ ÇİĞKÖFTE İN, ETLİ ÇİĞKÖFTE OUT! CENDERE'DE KAYIP TAŞ EFSANESI KIRVEDEN KANKAYA KARAKUŞ TEPESİ KOMMAGENE AİLESİ MEZARLIĞI… ABUZERLERIN NESLI TÜKENIYOR MUAZZEZ AKKAYA, O BIR MONA ROZA BİR ŞEHİR PLANLANIRKEN... HÜZNÜNÜ DİNDİREMEDİK EY KUDÜS TATİL-ATALET-TEMBELLİK IRGATLIK...