CENDERE'DE KAYIP TAŞ EFSANESI

CENDERE’DE KAYIP TAŞ EFSANESİ…  
  
    Gezinin ikinci durağı olan Cendere Köprüsü, Karakuş Tepesi’ne çok yakındı. Yaklaşık 10 km olup arabayla 10-12 dakika mesafedeydi.
    Karakuş’tan Cendere’ye giderken biraz yokuş aşağıya ve adeta yılan gibi kıvrımlı yoldan geçilmesi gerekiyordu. O iniş çocukların gözünü korkutmuştu. Neyse ki çok deneyimli ve tecrübeli şoför Hasan Kaptan direksiyondaydı. Kaptan, bu yolları avucunun içi gibi biliyordu. Defalarca bu yollardan büyük bir ustalıkla yerli ve yabancı turist getirip götürmüştü. 
   Cendere’ye geldiklerinde onları büyüleyen bir manzarayla karşılaştılar. Köprü, Nemrut Dağı’nın tam batısında yer alıyordu. Yaklaşık beş yüz metre uzağında yeni bir köprü yapılmıştı. Yüzyıllardır kullanılan bu şaheser artık korumaya alınmıştı. Birkaç yıldır yayaların dışında hiç bir vasıtanın geçmesine izin verilmiyordu.
    Hasan Kaptan o yeni yapılan köprünün üzerinde durdu ve ‘Çocuklar!’ dedi:
    -Hocamızın da izni olursa öncelikle buradan köprüyü görmelisiniz.
    Sevgi Öğretmen de “Tamam” deyince hepsi inip karşıdan köprüyü seyre daldılar.
   
   Daha sonra köprünün kuzeyinden(tek sütunlu tarafından) köprüye doğru yürümeye başladılar. Köprüde bastıkları tonlarca ağırlıktaki kesme taşların her biri bir tarih, bir kültür ve bir medeniyet saklıyordu. Köprünün tam ortasına yani en yüksek yerine geldiklerinde gördükleri manzara karşısında büyük bir heyecana kapıldılar. Yukarıdan büyük bir kanyonun içinden geçip Cendere’nin altından Fırat’a doğru akan suyun sesini uzun bir süre dinlediler. İki bin yıla yakındır ayakta dimdik duran bu muhteşem eserin taşlarını ellediler. Birçoğu hayretini gizleyemedi. Nasıl oluyor da köprü bu kadar uzun yıllara meydan okuyarak dimdik ayakta durabiliyordu. 

   Çocukların bu hayret ve heyecanlı halinin farkında olan Sevgi Öğretmen Vildan’ı yanına çağırarak:
   -Evet kızım seni dinliyoruz. Cendere Köprüsü’yle ilgili yaptığın araştırmayı arkadaşlarınla paylaş bakalım! Arkadaşların merak ettiği bir çok şey var.

Vildan:
   -Tamam öğretmenim dedi. Sonra köprünün en tepesindeki taşın üzerine çıktı ve:    
    Arkadaşlar! Şu üzerinde bulunduğumuz tarihi köprü, Roma Köprüsü veya Septimius Severus Köprüsü olarak da bilinir. Antik Cabinas (Cendere) Çayı üzerinde yer almaktadır. 
   -Köprüye şu gördüğünüz kanyonların arasından akan çayın iki tarafını birleştirdiği için ‘cendere’ adı verilmiştir. 

  -Kâhta İlçesi'nden Nemrut Dağı’na doğru giderken Karakuş Tümülüsü’nü geçtikten yaklaşık 10 kilometre sonra Sincik-Damlacık yol ayrımında bulunmaktadır. Kahta ile Sincik ilçelerini birbirine bağlar. Zaten hep beraber o yolu geçip geldik buraya kadar.

   -Köprü, Roma İmparatoru Septimius Severus’un emriyle o tarihte Samsat’ta (Somasata) karargâh kuran XVI. Lejyon tarafından yaptırılmıştır.
    -Cendere Köprüsü, Antik Roma mimarisinin muhteşem bir anıtsal örneğidir. Biri ana kemer ve biri tahliye kemeri olmak üzere iki kemerden oluşan köprü her biri tonlarca ağırlıkta olan düzgün kesme taşlardan yapılmıştır. 7 metre genişliğinde, 30 metre yüksekliğinde ve 120 metre uzunluğunda olan köprünün en ilginç mimari özelliği harç kullanılmadan yapılmış olmasıdır. Köprü, her iki tarafından rampa biçiminde yükselerek gördüğünüz gibi orta kısımda birleşmektedir. Bu özellik köprünün dayanıklılığını artırmakla birlikte ona güzel bir görünüm kazandırmış oluyor.

   Vildan biraz nefes almaya çalışırken arkadaşı Sakine köprünün girişinde ve çıkışındaki sütunları göstererek:
   -Bu sütunları merak ettim. Acaba birilerinin adına mı yaptırılmış? 

    Vildan, çantasından çıkardığı sudan bir iki yudum içtikten ve nefes alış verişlerini kontrol altına aldıktan sonra devam etti:
   -Araştırdığım kadarıyla gördüğünüz gibi köprünün güneyindeki girişinde karşılıklı iki adet sütun bulunmaktadır. Sakine arkadaşımızın tahmini doğrudur. Üzerinde yer alan yazıtlardan birinin köprüyü yaptıran İmparator Septimius Severus, diğerinin ise onun karısı Julia Domna adına dikildiği anlaşılmaktadır. Kuzey girişinde de iki tane yaptırılmış ama şu anda bir tanesini görüyoruz. Mevcut olanın üzerindeki yazıtlara göre bu sütunun oğulları Caracalla adına dikildiğini göstermektedir. Bu sütunun karşısında  diğer oğulları Geta adına dikilmiş bir sütun daha olduğu bilinmektedir. Ancak Septimius Severus’tan sonra tahta geçen İmparator Caracalla, kardeşi Geta’yı öldürterek Roma topraklarında onun adına dikilen ne varsa yıktırmış. Bu yıkımdan Cendere Köprüsü de nasibini almış ve kardeşi adına dikilen sütun kaldırılmıştır.

   -Cendere Köprüsü’nün, yapımından sonra  Roma Dönemi’nde değişik zamanlarda onarım gördüğü, köprünün korkuluk kısmında yer alan yazıtlardan anlaşılmaktadır. 
    
    -Köprü 1997’de bakımdan geçmiş ve üzerinden 5 ton ağırlığa kadar olan taşıtların geçmesine izin veriliyordu. Şu gördüğümüz yeni köprü yapıldığından araç geçişi tamamen yasaklanmıştır.
   Ahmet, geldiğinden beridir çok dikkatli bir şekilde köprünün her tarafını inceliyordu. Özellikle taşlarına tek tek dokunmaya çalışıyordu. Onun kafasında bir şeyler vardı. Fakat bunu arkadaşlarına nasıl söylerim diye düşünmeden de edemiyordu. Bir ara köprünün altına, çayın aktığı yere doğru hızlı bir şekilde indi. Ayakkabı ve çoraplarını çıkarıp suyun kenarına bıraktı, pantolon paçalarını sıvadı. Herkes yukarıdan Ahmet’e şaşkın şaşkın bakıyordu.
Sevgi Öğretmen:
   -Ahmet çok dikkatli ol! Su tehlikeli olabilir.
   -Tamam hocam! Dikkat ederim. 
 
   Ahmet köprüye alttan bakıyor ve özellikle taşlarını tek tek gözden geçiriyordu. Önce köprünün doğusundaki taşlara bakıyor sonra da kalyonlara bakan batı tarafına geçiyordu. Ama onun aradığı neyse cevabını bir türlü bulamıyordu 
    Umduğunu bulamayan Ahmet yukarıya arkadaşlarının yanına çıktı. 
Sevgi Öğretmen onu yanına çağırdı:
   -Ahmet oğlum! Sende bir haller var! Derdini bize de söyle, belki dermanını hep beraber buluruz!
   Ahmet önce ‘kem küm’ etti. Sonra da:
   -Eee evet var öğretmenim!
   -Bu köprüyle ilgili mi?
   -Evet öğretmenim! Bu köprüyle ilgili.
   -O halde seni dinliyoruz. Bak merak ettik şimdi! Değil mi arkadaşlar.
   
   Bütün arkadaşları Cendere Köprüsü’nün tam ortasında Ahmet ve Sevgi öğretmeninin etrafında bir çember oluşturdular. Bir yılan gibi köprünün altından akıp giden çayın sesinden başka hiç kimseden ses çıkmıyordu. Ahmet nihayet başladı söze:
   -Arkadaşlar! Köprü ile ilgili araştırma yaparken büyüklerimden duymuştum. Muhteşem bir mimariyle yapılan bu köprüde bir taş eksikmiş. Ben geldiğimden bu yana o eksik olan taşı arayıp duruyorum. Bunun cevabını bilen varsa söylesin lütfen. 
   Köprüyle ilgili araştırma yapan Vildan:
   -Arkadaşlar ben öyle bir bilgiye rastlamadım.   
                      
   Herkes şaşkındı. Köprüye bir de o gözle baktılar. Herkes bulunduğu yerden eksik taşı bulmaya çalışıyordu. Ama hiçbir yerinde eksiklik göze çarpmıyordu. Kimseden ses çıkmadı. Sevgi Öğretmen’in de bu konuda bir bilgisi yoktu. 
   
   Tam o sırada atın sırtında ve yetmiş yaşını aşkın bir ihtiyar güneyden köprüye giriş yaptı. Herkes bakışlarını ona doğru yöneltti. At biraz korkak ve ürkek bir şekilde ilerliyordu. Atın ayağındaki nal sesleri karşı kalyonlarda yankı yapıp geri geliyor ve akan suyun sesine karışıyordu.   
    
   Aralarında ‘Bunu ihtiyar amcaya soralım, belki o bilir.’ dediler. Saçı ve sakalı kardan beyaz, yüzünde ise yılların yorgunluğunun biriktirdiği kırışıklıkları belirginleşmiş olan ihtiyar onların yanına varınca durdu. Selam verdi. Sonra attan zar zor indi. Gençlerin hal ve hatırını sordu. 
   -Nasıl beğendiniz mi bizim buraları?
   -Evet, çok beğendik!
   -Nereden geliyorsunuz?
   -Adıyaman’dan.
   -Hoş geldiniz! Sefalar getirdiniz!
Ahmet:
   -Amcacığım ben de çok beğendim. Fakat çözemediğimiz bir sorunumuz var bu köprü ile ilgili.
   -Neymiş o delikanlı?
   -Söylenti o ki köprünün bir yerinde bir taş eksikmiş. Bunu biliyor musunuz ya da duydunuz mu? 
   İhtiyar adam, bembeyaz sakallarını şöyle bir sıvazladı. Atı da biraz huysuzlanmıştı. Onu sakinleştirdi ve gençlere dönerek:
   -Evlatlarım bu köprüyle ilgili birçok efsane anlatılır. Evet, doğrudur arkadaşınızın dediği gibi onlardan biri de eksik taş efsanesidir. Ben yetmiş yaşındayım ve buraya yakın bir köyde yaşıyorum. Köprüde eksik taşı çok arayan oldu. Biz de aradık ama hiç kimse bulamadı. 
Ali:
   -Peki anladım! Bu işin aslı astarı neymiş öyleyse?
   İhtiyar en tepedeki taşa sırtını dayadı. Şapkasını çıkarıp yanı başına koydu. Cebinden işlemeli mendilini çıkarıp yüzündeki terini sildi ve çocuklara yorgun gözlerle bakarak:
   -Efsane odur ki evlatlarım! İmparatorun emriyle lejyoner mimar, köprü için kaç taş gideceğini önceden hesap edip sayısınca getirtiyor ve bu taşlardan başka kullanılmayacak diyor. Köprü yapımının sonuna geldiğinde işçilerden birisi elindeki taşı suya düşürüyor. Hiçbirisi korkusundan gidip o taşı alamıyor. İşçiler yerini bir şekilde perdeleyip mimardan saklıyorlar. Köprü tamamlandığında mimar da dâhil kimse bu eksikliği fark etmiyor. İşte gençler o gündür bugündür hiç kimse bu eksik taşın yerini bulamadı. Siz de boşuna aramayın!’ 
      Daha sonra ihtiyar adam onlarla vedalaşıp atına güçlükle bindi ve oradan uzaklaştı. 

   Sevgi Öğretmen ve öğrenciler ihtiyarın arkasından bakakaldılar. Pek ikna olmuşa da benzemiyorlardı. 

    Köprüden ayrılma zamanı gelmişti. Yeni istikamet Arsemia bölgesiydi. Orası Cendere’ye 5 km uzaklıktaydı. Artık gittikçe Nemrut’a yaklaşıyorlardı.  
Selam ve muhabbetle...
Mehmet BİLGİN 
18.08.2025