Son zamanlarda Adıyaman’da adını sıkça duyduğumuz bir isim var. Meğer bu topraklarda doğmuş ve bizden birisi. Geçen hafta onunla ilgili Samsat’ta bir sempozyum gerçekleştirildi. Onlarca uzman, saatlerce onu konuştular. Dünyanın ilk bilim kurgu hikâyesinden tutun da, hiciv ustalığı, ironi sanatı ve avukatlığa kadar insanlığa birçok alanda hizmet etmiş ve seksenin üzerinde kitap yazmıştır.
Lokiano, Samsatlı Lokiano. Yaklaşık 1900 yıl öncesine giderek tarihe mal olmuş bu büyük düşünce adamıyla bir röportaj gerçekleştirmek istedim. Bakalım kendisinden sorularımıza nasıl cevaplar alacağız? Ben de çok merak ediyorum.
Şimdi sizleri o tarihi röportajla baş başa bırakıyorum:
Mehmet BİLGİN:
Lokiano kimdir, kendini nasıl tanımlar?
Samsatlı Lokiano:
Evet, ben Lokiano. Fırat nehrinin kenarında, 125 yılında Kommagene krallığının kadim şehri Samosata’da dünyaya geldim. Yazarlık, hitabet, hiciv ve ironi hayatımın önemli parçaları oldu. İnsanları, toplumları, inanç ve düşünceleri gözlemleyerek gördüğüm yanlışları bazen bir filozof gibi sorguladım, bazen de bir mizah ustası gibi kaleme aldım.
Mehmet BİLGİN:
Samsat’ta dünyaya gelmek Lokiano için ne ifade ediyor?
Samsatlı Lokiano:
Her insan doğduğu toprakların izlerini ömrü boyunca taşır. Benim çocukluğum Fırat’ın kıyısında, çok sayıda kültürün buluştuğu topraklarda geçti. Samosata yalnız benim doğduğum yer değil, benim köklerimdir. Çok yer gezdim, uzak diyarlara gittim, farklı şehirlerde yaşadım. Ama şunu söyleyebilirim ki insan memleketini her zaman yüreğinde taşırmış.
Mehmet BİLGİN:
Çocukluk ve gençlik yıllarınızdan söz eder misiniz? Hayata nasıl başladınız?
Samsatlı Lokiano:
Ailemin maddi olarak durumu çok da iyi değildi. Ailem beni dayımın yanına heykeltıraşlığı öğrenmem için gönderdi. Ancak bu iş bana göre değildi. Orada yaşadığım bir olay kararımı değiştirdi. Heykeltıraşlık yerine eğitimi, edebiyatı ve hitabeti seçtim.
Mehmet BİLGİN:
Dayınızın yanında yaşadığınız olay belli ki hayatınızdaki dönüm noktası olmuş. Eğer mümkünse o yaşadığınız olayı anlatabilir misiniz?
Samsatlı Lokiano:
Tabii, anlatırım elbette. Bu yaşadığım olay her çocuk ya da gencin başından geçebilir. Şimdi benim biraz sakarlığım olduğu için bir gün bir heykelin kulağını yanlışlıkla kırdım. Sonra dayım bana çok kızdı, ağır hakaretlerde bulundu ve iyi de bir dayaktan geçirdi. Bu durum benim çok zoruma gitmişti. O gün son günümdü ve heykellerin karşısına geçip onlara şunu söyledim: ‘Ey heykeller! Artık ömrüm boyunca mücadelem hep sizlerle olacaktır.’
Mehmet BİLGİN:
Aslında ilk ironinizi heykellere yapmışsınız. Değil mi efendim?
Samsatlı Lokiano:
Öyle de sayılır. Çünkü heykeller taştan yapılmış birer figür ya da semboldür. İnsanlar kendi elleriyle onları yapıp sonra da onların kölesi oluyorlar. Bunlar dogma ve boş inançtır ve gerçekten ömrüm boyunca da onlarla mücadele ettim.
Mehmet BİLGİN:
Peki, neden yazarlığı seçtiniz?
Samsatlı Lokiano:
Çünkü düşünce çok önemlidir. İnsan zihnini özgürleştirir ve güç verir. Taşa şekil vermek belki kolay ve güzeldir. Ama insanın zihnine dokunmak bambaşka bir şeydir. Ben insanların kelime ve cümlelerle kendilerini sorgulamalarını istedim. Eleştirel düşünsünler istedim. Dogmalardan kurtulsunlar istedim. Zira bazen bir cümle ya da bir kelime binlerce heykelden daha uzun ömürlüdür.
Mehmet BİLGİN:
Bu kadar iyi yetişmenizde en çok neler etkili oldu?
Samsatlı Lokiano:
Çok gezdim, çok okudum. Araştırmalar ve gözlemler yaptım. Dönemin entelektüelleriyle çok sık temaslar kurup fikir alışverişinde bulundum. Dogmatik inançları hep sorguladım.
Mehmet BİLGİN:
Döneminizdeki birçok filozofu ve dini inançlarını eleştiyorsunuz. Niçin bu kadar eleştirel bir tavrınız var?
Samsatlı Lokiano:
Derdim inançlarla değil, inançları ve düşünceleri kullanarak insanları aldatmasıyladır. Kendilerini bilge gösteren cahilleri, halkı kandıran sahte kahinleri ve çıkarları uğruna hakikati çarpıtanları eleştirdim. İnsanların her söylenen inanmaması gerektiğini düşündüm. Sorgulamak gerektiğine her zaman inandım.
Mehmet BİLGİN:
Mizahı ve hicvi çok sık kullanıyorsunuz. Sizce mizah ne kadar etkilidir?
Samsatlı Lokiano:
Mizah, bazen en keskin kılıçtan daha güçlüdür. İnsan mizaha karşı düşünmek zorunda kalır. Güldürürken düşündürmek, düşündürürken de kendileriyle yüzleşmesini sağlamak istedim.
Mehmet BİLGİN:
Çok sayıda eser kaleme aldınız. Bunların içinde sizin için özel bir yere sahip olan hangisidir?
Samsatlı Lokiano:
Benim için en özeli Gerçek Bir Hikâye eseridir. Bu kitapta hayal gücünü sınırların ötesine taşıdım. İnsanların gerçek sandığı şeyleri sorgulamalarını istedim.
Mehmet BİLGİN:
Yaşamınızda birçok farklı şehir gezdiniz. Bu yolculuklar size neler kazandırmıştır?
Samsatlı Lokiano:
Çok yer gezmek elbetteki birçok deneyim kazandırır. Yeni insanlar, yeni düşünceler, farklı toplum ve kültürler tanırsınız.
Mehmet BİLGİN:
Kayık metaforuyla insanlara nasıl bir mesaj vermek istediniz?
Samsatlı Lokiano:
‘Kayık benzetmesi’ üzerinden öbür dünyayı işlemeye çalıştım. Bir kere bu kayığa binenler dünyadaki bütün yüklerinden kurtulacak ve öyle binecekler. Kayığa binenler ölmeyi kendi isteyenlerdir ve çıplak bir şekilde bineceklerdir. Burada asıl vermek istediğim mesaj; insanoğlunun dünya malına, makama, şöhrete ve fiziksel dünyaya olan aşırı bağlılığının ölüm karşısındaki anlamsızlığını ve geçiciliğini
hicvetmeye çalışmaktı.
Mehmet BİLGİN:
Efendim bir de şunu merak ediyorum: Bugünden yaklaşık ikibin yıl sonra doğduğunuz Samsat’ta sizinle bir röportaj yapılıyor olsaydı ne hissederdiniz ve o zamanın neyini hicvederdiniz?
Samsatlı Lokiano:
İnsanın bu kadar geçen zamanda nasıl değiştiğini görmek isterdim. Yaşadığım şehirden geriye nelerin kaldığını, Fırat’ın nasıl değiştiğini, insanların hangi düşüncelerle yaşadığını merak ederdim. En çok sevineceğim şey de aradan yüzyıllar geçmesine rağmen insanların halen benim adımı anmaları ve düşüncelerimi merak etmeleri olurdu.
Hiciv konusuna gelince insanların zaaflarını, sahte aydın ve dindarları, makam ve mevki düşkünlüğünü, para ve servet hırsı olanları hicvederdim.
Mehmet BİLGİN:
Çok teşekkür ediyorum. Ufuk açıcı bir sohbet oldu. Son olarak birşeyler söylemek ister misiniz?
Samsatlı Lokiano:
Ben teşekkür ederim. Son sözlerim özellikle gençlere olsun. Okuyun, araştırın, sorgulayın. Başkalarının düşüncelerini ezberlemeyin, kendi düşüncelerinizi geliştirin. Bilginin peşinden gidin her zaman. Cehaletin rahatlığına sığınmayın. Bir yerin gerçek zenginliği yalnızca taşlarında, toprağında ve geçmişinde değil; yetiştirdiği insanlarda ve dünyaya bıraktığı düşüncelerdedir.
Selam ve muhabbetle
Mehmet BİLGİN
11.11.2026