Eğitimci, fikir adamı ve ahlâk filozofu olarak bilinen Nurettin Topçu, Türkiye’de ‘Hareket Felsefesi’nin kurucusu kabul edilir.
Türkiye’nin Maarif Davası adlı kitabında dönemin eğitim sistemine çok ciddi bir şekilde eleştirilerde bulunan Nurettin Topçu irade, ahlak ve ruh temelleri üzerinden de eleştiriler getirir. Bunun yanında dikkat çeken çözüm yollarını da gösterir.
Topçu, batı taklitçiliğinden vazgeçilip, ‘millî mektep’ modelinin kurulmasını; öğretmeni ise toplumun ‘ahlak rehberi’ olarak konumlandırılmasını savunur.
Kitabın önsözünde “Milletimizin üç asırdan beri geçirmekte olduğu buhranların ana sebebi ve kaynağı kültür ve maarif alanında aranmalıdır.” gibi çok önemli bir teşhisle başlar.
Yıkımın en büyük sebebini batı taklitçiliğinde bulur ve ilk yıkımı da Servet-i Fünun’un temsil ettiği cılız, cesaretsiz, imansız ve bitik bir gençlik ortaya çıkardığına bağlar.
Kitapta ‘millet ruhu’na sık sık vurgu yapan Topçu, bu konuda çok önemli bir uyarıda bulunur:
“Millet ruhunu yapan maariftir. Maarifin düşmesi millet ruhunu yerlere serer. Maarife değer vermemek millet ruhunun yıkılışını hazırlar. Maarif hangi yönde yürürse millet ruhu da onun arkasından gider.”
Özel ve yabancı okullarla ilgili görüşlerini de dile getiren Topçu, bu okulları adeta ‘zehirli mantar’a benzetir. ‘Suikast’ ve ‘hançer’ kelimelerini de kullanır:
“Bugün maarifimizde zehirli birer mantar gibi fışkıran özel okullar birer ticaret yeridir ve millet kültürüne çevrilmiş suikasttır. Yabancı mekteple özel okul el ele verip millet maarifini birlikte hançerliyorlar.”
Nurettin Topçu, eğitim sisteminin ezberciliğe dayalı sınav uygulamalarını ağır bir dille eleştirir. Sınavların bir "eleme aracı" olmaktan çıkıp öğrenciyi sadece teknik bir unsur veya ezber makinesine dönüştürmesine şiddetle karşı çıkar:
“Not kaygısı öğrencide çıkarcı bir zihniyet oluşturur, bilginin hakikatine ulaşmayı engeller. Sınav merkezli bir sistem gence ahlak, vicdan ve karakter kazandırmaz. Sadece hayatta kalma mücadelesi veren bir insan tipi yetiştirir.”
Ayrıca kıymetli yazarın öğretimle ilgili şu eleştirisi de çok önemlidir:
“Öğretime keyfiyet değil kemiyet değeri verildi. Çok sayıda mektep açmak, diploma dağıtmak yarışı öğretimi cansız ve kansız bıraktı.”
Öğretmen(muallim) ile ilgili ise şu ilginç tespitlerde bulunur:
“Muallim bir tüccar değildir, bir memur da değildir. Maarif demek muallim demektir. Medeniyetler muallimle kurulmuştur. Muallim ruhların sanatkârı ve toplumu şekillendiren manevi idealist bir mimardır.”
Bütün bu eleştirilerin yanında önemli çözüm yollarını da sıralar kitabında:
“Bugün neslin tedavisi ancak hastalığın bulunduğu yerden başlanmasına bağlıdır. Uzviyetten(organizma) ilme, ilimden felsefeye, felsefeden sanata, ahlâka ve nihayet dine yükselmemiz lâzımdır. Bu iş bir maarif işidir ve bir neslin kurtuluşunu ancak maarifin yükselmesinde aramak gerekir.”
“Bize bir insan mektebi lâzım. Öyle bir mektep ki bizi kendi ruhumuza kavuştursun. Her hareketimizin ahlâki değerinin olduğunu hatırlatsın. İnsanlığı seven temiz yürekler yetiştirsin. Vicdanlarımızda her an Allah’ın huzurunda yaşamayı öğretsin. Bu mektepte edebiyat, tarih ve felsefe kültürü başta olacak ve onun yetiştiricileri sadece bir memur değil, örnek insan olacaklardır.”
“Eğitim sistemimizin batı taklitçiliğinden kurtarılarak milli, ahlaki ve manevi temellere oturtulması gerekir.”
10 Temmuz 1975 yılında vefat eden; eğitim camiasında unutulmaz izler ve onlarca eser bırakan Nurettin Topçu’yu vefatının seneyi devriyesinde rahmet ve minnetle anıyorum.
Onun, Türkiye’nin Maarif Davası kitabını bütün eğitimcilerin ve bilhassa öğretmenlerimizin okumasını nacizane tavsiye ediyorum.
Selam ve muhabbetle...
Mehmet BİLGİN
10.07.202