DENGBÊJ
Kürt dengbêj geleneğinin önemli temsilcilerinden Adıyaman Besni'li Ali Döre, geçtiğimiz cumartesi günü(13 Aralık 2025) geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etti. Allah rahmet eylesin. Mekânı cennet olsun.
Adıyaman'ın başı sağ olsun.
Rahmetli, Adıyaman’da çok tanınan ve sevilip-sayılan biriydi. Sebebine gelince yaşamı boyunca halkın içindeydi ve halka dengbêjlik yapıyordu. Bu vesileyle dengbêj ve dengbêjlik konusu kamuoyunun gündemine tekrar gelmiş bulunmaktadır.
Dengbêj, Kürtçe’de 'ses' anlamına gelen deng ve 'söyle, ses ver' anlamına gelen bêj sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu kelime, sözün ahenkle icra edilmesini sağlayan kişi anlamında kullanılmaktadır. Bunun Türk edebiyatındaki karşılığı ‘Ozan’ ya da ‘Âşık’ diyebiliriz.
Dengbejlik ise Kürt edebiyatında kılam ve stran(söz ve türkü) söyleme sanatıdır. Kılam, dengbêj geleneğinin en önemli terimi olup Kürt sözlü şiirinin ana temelidir.
Dengbêjlik sözlü bir kavram olup Kürtçe’de çok önemli bir yere sahiptir. Kürtçe’nin geçmişidir, hafızasıdır, tercümesidir. Kısacası herşeyidir. Zira bunun sebebine gelince bugün Kürtçe’nin yazılı eser olarak elimizde yeterince kaynak mevcut değildir. Yazılı dili çeşitli sebeplerden dolayı sözlü dil kadar gelişim göstermemiştir. Kürtçe günümüze kadar geldiyse Dengbêjlerin çok büyük katkısı olmuştur.
Dengbêj, bu kadim coğrafyada toplumsal hafızanın taşıyıcıları olarak kabul edilirler. Kürt kültürünün nesilden nesile aktarılmasında büyük rol oynamışlardır. Onlar toplumun sesi olmuş ve toplumda saygın bir yer edinmişlerdir. Çünkü onlar sıradan biri değildir. Tarih bilir, kültür bilir, dinden anlar, felsefe yaparlar. Diyar diyar, köy köy gezip hikâye ve efsaneleri anlatır, kılam ve ilahileri seslendirirler. Kısacası örnek bir kişiliğe sahip olup büyük emek sarfederler.
Dengbêj, müziğini genellikle enstrümansız olarak icra eder. Melodisi kendi sesidir. Özellikle de gırtlak sesini daha çok kullanır.
Günümüzde ise yüzlerce Dengbêj yaşamaktadır. Adıyaman'da da bir çırpıda sayabileceğimiz ve yaşayan onlarca dengbêjimiz var.
Onlar tarihe not düşüp adeta tarihi vesikalık görevi yapıyorlar. Gelecek nesillere büyük bir edebi ve kültür mirası bırakıyorlar.
Tarihi vazife icra eden ve şu an yaşayan dengbêjlerin sanatlarını daha verimli yapabilmeleri ve kendilerini geliştirebilmeleri için her türlü maddi-manevi imkân ve destek sağlanmalıdır.
Selam ve muhabbetle…
Mehmet BİLGİN
18.12.2025